بخش أول زندگانى وشخصيت هشام بن الحكم به شهادت مؤرخين معتبر از موافق ومخالف ودانشمندان بزرگ اسلام مانند " سيد مرتضى " ( 1 ) و " شيخ مفيد " ( 2 ) أعلى الله مقامهما ، " هشام بن الحكم " كه

--> ( 1 ) " سيد مرتضى علي بن حسين " از فرزندان " موسى بن جعفر " ( ع ) است وبوسيلة " إبراهيم مجاب " به آن حضرت مىرسد ملقب " بمرتضى " ، " ذو المجدين " ، " علم الهدى " ، واز دانشمندان ونويسندگان بنام گروه شيعه متولد سال 355 ومتوفى 25 ربيع الأول 460 مىباشد . مروج ومجدد مذهب در سده چهارم بوده ، ودر بسيارى از علوم از قبيل كلام - فقه - أصول فقه - أدبيات - نحو - شعر ومعاني شعر - لغت وجز اين اطلاعات عميقى داشته ودر أكثر علوم وفنون سرآمد دانشمندان بوده . در كاظميين از دنيا رفت وپسرش بر أو نماز خواند ودر خانه خودش به خاك سپرده شد . سپس جنازة اش را بجوار جدش " حسين بن علي " ( ع ) برده جنب قبر جدش " إبراهيم مجاب " به خاك سپردند . مرحوم " سيد مرتضى " حوزه علميه‌اى تشكيل داده وبه محصلين شهريه مىداد " شيخ أبو جعفر طوسي " 12 دينار و " قاضى عبد الجبار " 8 دينار شهريه داشتند . در يكى از سألها قحطى در عراق حكم فرما شد ، يك مرد يهودي براي بدست آوردن قوت خود وعيالش خواست از سفره احسان سيد استفاده كند ، خدمتش شرفياب شد . عرض كرد اجازه فرماييد در محضر شما درس نجوم بخوانم . سيد اجازه داد وروزى يك انبان آذوقه براي وى مقرر فرمود مدتي از محضرش استفاده نمود ، سپس از بركت أنفاس سيد اسلام اختيار كرد . يكى از ألقاب وى " ثمانينى " است وبه اين لقب بدان جهت ملقب شد كه از هر چيزى هشتاد عدد داشت ، هشتاد آبادي مالك بود ، هشتاد هزار جلد كتاب داشت . بعضي گفته‌اند كه مدت زندگانى وى هم هشتاد وهشت سال بوده . گر چه تاريخ ولادت ووفاتي كه براي وى نقل كرديم با اين گفتار سازگار نيست لكن بعضي از حكايات هشتاد سال را تأييد مىكند . در سبب اشتهارش بلقب " علم الهدى " از " شهيد " و " غيره " نقل شده كه " وزير " ( أبو سعيد ) بسال 420 بيمار شد " أمير المؤمنين ( ع ) " را در خواب ديد بوى فرمود " بعلم الهدى " بگو بر تو دعا بخواند تا شفا يا بي عرض كرد " علم الهدى " كيست فرمود : " علي بن حسين موسوى " وزير جريان را با همين لقب براي سيد نوشت سيد از اين لقب استنكاف كرد وزير گفت اين لقب را طبق امر أمير المؤمنين ( ع ) نوشتم . از حكايتى كه از مرحوم " شيخ مفيد " آورده اند استفاده مىشود كه أو وبرادرش " سيد رضى " هر دو مورد توجه وعنايت مخصوص " سيدة النساء فاطمة زهرا " عليها سلام بوده اند چه حكايت كرده اند كه شبى مرحوم " شيخ مفيد " در خواب ديد كه آن مخدره فرزندانش " حسن وحسين " عليهما السلام را آورده ومىفرمايد به اين دو فرزند فقه تعليم كن . صبح آن شب مادر " سيد مرتضى " و " سيد رضى " آن دو آقا زاده را آورد وفرمود يا شيخ اين دو بچه را آورده أم كه نزد شما فقه بخوانند . ( 2 ) " شيخ مفيد " كه نامش " محمد بن محمد بن نعمان أبو عبد الله " معروف " بابن المعلم وملقب بمفيد " است متولد سال 336 يا 338 هجرى ومتوفى بسال 413 واز بزرگان دانشمندان واجله رؤساى مذهب اماميه مىباشد . دانشمندان بفضل ودانش وفقه وعدالت ووثاقت وجلالتش اتفاق نموده اند ، وهمگان أو را به كثرت مناقب وحدت خاطر ودقت فطانت وحاضر جوابي واحاطه به روايات وبصارت به حال رجال أحاديث واخبار واشعار واستادى ومهارت در علم كلام ومناظره ستوده اند . واز جمله مخالفين كه أو را به عظمت مقام ، ستايش كرده ابن كثير شامي است كه در تاريخش گفته " درگذشت در سال 413 دانشمند شيعه وامام رافضه صاحب تصنيفات كثيره ، معروف بمفيد ، وابن المعلم ، توانا ومتبحر در علم كلام ، وجدال وفقه ، دانشمندى كه با صاحبان عقايد مختلفه در دولت آل بويه با جلال وعظمت مناظره مىكرد . كسى كه صدقات وانفاقاتش وافر ، وخشوع وتواضعش بزرگ ونماز وروزه اش بسيار ، ولباسش زبر وخشن بود . عالمي كه بسيارى از أوقات عضد الدولة ديلمى به زيارتش مىرفت ، دانشمندى بود متوسط القامه ، لاغر اندام ، گندم گون ، هفتاد وشش سال عمر كرد . وبيشتر از دويست تصنيف از خود به يادگار گذاشت . در روز وفاتش مشهور است هشتاد هزار جمعيت از گروه شيعه وسنى در تشييع جنازة اش حاضر بودند " . در خانه‌اش به خاك سپرده شد وبعدا أو را بمقابر قريش نقل نمودند ودر جوار قبر حضرت تقى جواد ( ع ) دفن كردند . وگروهى حكايت كرده اند كه بعد از دفنش مكتوبى بر قبر وى به خط ولى عصر يافتند كه نوشته بود : لا صوت الناعي بفقدك انه * يوم على آل الرسول عظيم ان كان قد غيبت في جدث الثرى * فالعدل والتوحيد فيك مقيم والقائم المهدى يفرح كلما * تليت عليك من الدروس علوم ترجمه : كاش خبر مرگت به گوش نمىرسيد ، چه روز مرگت بر آل پيغمبر بزرگ ودشوار است . چنان كه زير خاك از انظار نهفته شدى عدل وتوحيد هم با تو زير خاك أقامت گزيدند مهدى آل محمد هر گاه كه بر تو از دروس علومى تلاوت مىشد شاد وخرم مىگرديد . " علامه حلى رحمة الله " در جهت ملقب شدنش " بمفيد " حكايتى آورده كه خلاصه‌اش اينست : زماني كه " شيخ مفيد " نزد " أبو عبد الله معروف بجعل " مشغول به تحصيل بود روزى به مجلس " علي بن عيسى رماني " حاضر شد اتفاقا مردى از أهل بصره از " رماني " راجع بروز غدير وقصه غار سؤال كرد " رماني " در پاسخش گفت اما خبر غار ، درايت است واما خبر غدير ، روايت وروايت با درايت معارضه نمىكند . بصرى رفت " مفيد " از وى پرسيد راجع به كسى كه با امام عادل جنگ كند چه عقيدة داريد ؟ گفت كافر است . سپس استدراك كرد وگفت فاسق است . " شيخ مفيد " پرسيد راجع بأمير المؤمنين ( ع ) چه عقيدة داريد ؟ گفت امام است . سپس پرسيد راجع بطلحه وزبير وجنگ جمل چه مىفرماييد ؟ " رماني " گفت : طلحه وزبير توبه كردند . " شيخ مفيد " گفت جنك جمل ، درايت وتوبه آنان روايت است وخود فرموديد كه روايت در مقابل درايت عرض اندام نمىكند . " رماني " گفت مگر هنگام سؤال بصرى حاضر بودى . گفت آرى . " رماني " وارد منزل شد وبيرون آمد نامه‌يى " بشيخ مفيد " داد وگفت اين نامه را باستادت " أبو عبد الله " برسان . " شيخ مفيد " نامه را " به أبو عبد الله " رساند أو نامه را قرائت كرد وپيوسته خود به خود مىخنديد . وگفت در نامه جريان مباحثه‌ات را در مجلسش براي من نوشته وتو را ملقب بمفيد نموده است ، ونظير اين حكايت را براي " شيخ مفيد " با " قاضى عبد الجبار معتزلي " مشهور روايت - كرده اند . وخلاصه‌اش اينست كه روزى " شيخ مفيد " به مجلس " قاضى عبد الجبار " در حالي كه مجلس پر از دانشمندان شيعه وسنى بود حاضر شد ، ودر صف نعال نشست وبقاضى گفت من سئوالى دارم اجازه مىفرمائيد كه در محضر دانشمندان سئوالم را مطرح كنم ؟ . " قاضى " : بگو . " شيخ مفيد " : چه مىفرماييد در اين خبري كه گروهى از شيعه روايت كرده اند كه پيغمبر ( ص ) راجع به على فرموده : " من كنت مولاه فعلى مولاه " آيا اين روايت غدير از پيغمبر مسلم وصحيح است ؟ " قاضى " : بلى صحيح است . " شيخ مفيد " : مراد از مولا چيست ؟ . " قاضى " : مولا بمعنى أولى ست . " شيخ مفيد " : پس اين خصومت واختلاف بين شيعه وسنى چيست ؟ " قاضى " - برادر اين خبر روايت ، وخلافت أبو بكر درايت است . وشخص عاقل روايت را معادل درايت قرار نمىدهد . " شيخ مفيد " : چه مىفرمائيد راجع بگفتار پيغمبر ( ص ) كه به على فرمود جنگ با تو جنگ با من وسلم با تو سلم با من است ؟ " قاضى " : حديث صحيح است . " شيخ مفيد " : چه مىفرمائيد در أصحاب جمل ؟ " قاضى " برادر آنان توبه كردند . " شيخ مفيد " : جنگ آنان با على درايت ، وتوبه ايشان روايت است وخود مقرر داشتيد كه روايت با درايت معادله ندارد . " قاضى " مبهوت شد ونتوانست پاسخى گويد ساعتي سر به زير افكند وسپس سر بلند كرد وگفت تو كه باشى ؟ " شيخ مفيد " : خادمت محمد بن محمد بن نعمان حارثى . " قاضى " از جاى خود برخاست و " شيخ مفيد " را بر جاى خويش نشانيد وگفت تو حقا مفيد مىباشى . چهره منافقين درهم كشيده شد وهمهمه ميان ايشان افتاد . " قاضى " بديشان گفت اين مرد مرا ساكت كرد اگر شما جوابي داريد بگوييد تا من أو را بجاى اولش برگردانم پس از شنيدن اين سخن سكوت اختيار نموده متفرق شدند . خبر مناظره " بعضد الدولة " رسيد ، " شيخ مفيد " را احضار كرد وجريان را از وى پرسيد . " شيخ مفيد " داستان را برايش نقل كرد . پس از استماع داستان " شيخ مفيد " را مورد تكريم وتجليل قرار داد وجوائز بزرگى بوى عطا كرد . علاوة بر اينها " شيخ مفيد " مورد توجه وعنايت خاص ناحية مقدسه بود . امام زمان أو را بتوقيعات سرافراز مىفرمود چنان كه مرحوم " طبرسى " در " احتجاج " نقل كرده دو توقيع از ناحية مقدسه بنام أو صادر شده كه در آن توقيعها امام زمان " شيخ مفيد " را بعناوينى از قبيل " برادر سديد " ، و " ولى رشيد " ، " ناصر حق " ، " داعى به حق " خطاب فرموده كه حكايت از جلالت ورفعت شأن ومقام ومحبوبيت وى نزد امام زمان مىكند .